Çene Eklemi Disk Kayması (Disk Deplasmanı)

Çene eklemi diski nedir?

Çene eklemi, alt çene başının (kondil) kafatasındaki eklem çukuruna oturmasıyla oluşur. İki kemik yüzey arasında, hareket sırasında yükü dağıtan ve kayma hareketini kolaylaştıran bir disk bulunur. Bu disk, bağ dokusuyla çevreye tutunur ve çene hareketleri sırasında kondille birlikte hareket eder.

Redüksiyonlu disk deplasmanı

Disk, ağız kapalıyken kondilin önündedir. Ağız açılırken kondil öne doğru hareket eder ve belirli bir noktada diskin altına girerek onu yerine oturtur — bu anda tıklama sesi duyulur. Ağız kapanırken disk tekrar öne kayar ve ikinci bir ses duyulabilir.

Bu tablodaki hastaların önemli bir bölümünde ağrı yoktur ve ağız açıklığı normaldir. Şikâyet yaratmayan redüksiyonlu disk deplasmanı çoğunlukla takip edilir.

Redüksiyonsuz disk deplasmanı

Disk artık hareket sırasında yerine oturmaz; kondilin önünde takılı kalır ve fiziksel bir engel oluşturur. Sonuç genellikle ağız açıklığında azalmadır — kapalı kilitlenme olarak da adlandırılır.

Tipik öykü: uzun süredir tıklama sesi vardı, bir gün ses kesildi ve ağız açıklığı azaldı. Hastalar bunu bazen iyileşme sanır; oysa sesin kaybolması diskin artık hiç yerine oturmadığı anlamına gelebilir.

Akut ve kronik ayrımı

Yeni gelişmiş (akut) redüksiyonsuz disk deplasmanında tedavi yanıtı, uzun süredir devam eden (kronik) tablolara göre farklı olabilir. Bu nedenle ağız açıklığındaki ani azalma, "geçer" diye aylarca beklenmemesi gereken bir değişikliktir.

Nasıl teşhis edilir?

Tanı öncelikle klinik muayeneye dayanır: ağız açıklığının ölçülmesi, açma sırasında çenenin kayıp kaymadığı, seslerin niteliği ve hangi noktada duyulduğu.

MR gerekir mi? Her hastada değil. Disk yumuşak dokudur ve yalnızca MR ile görüntülenebilir; ancak MR, klinik bulgular diskin konumunun bilinmesini gerektirdiğinde istenir. Görüntülemede disk kayması saptanan ve hiçbir şikâyeti olmayan kişiler vardır — bu nedenle MR bulgusu tek başına tedavi gerekçesi değildir.

Tedavi seçenekleri

• Konservatif tedaviler: yumuşak beslenme, aşırı ağız açmaktan kaçınma, kas gevşemesine yönelik yaklaşımlar
• Kişiye özel apareyler: stabilizasyon veya repozisyon amaçlı; hangisinin uygun olduğu tabloya göre değişir
• Artrosentez: eklem içi iltihabın azaltılması ve hareketin artırılması amacıyla, uygun hastalarda
• Fizik tedavi ve egzersizler
• Kapalı eklem girişimleri: seçilmiş hastalarda

Ortopedik ve ortodontik rehabilitasyon ne zaman gerekir?

Eklem içindeki sorun kontrol altına alındıktan sonra sorulması gereken soru şudur: diski bu konuma getiren yük neydi ve devam ediyor mu? Alt çenenin konumu veya dişlerin kapanışı ekleme aşırı yük bindiriyorsa, bu değerlendirilmeden yapılan tedavinin sonucu kalıcı olmayabilir.

Bu, her hastada ortodonti veya protez gerektiği anlamına gelmez. Bazı hastalarda şikâyet konservatif tedavilerle kontrol altına alınır ve ileri rehabilitasyona gerek kalmaz.

Tedavi edilmezse ne olur?

Her disk kayması ilerlemez. Bir kısım hastada tablo yıllarca değişmeden kalır veya vücut uyum sağlar. Ancak uzun süreli ve kontrol edilmeyen aşırı yüklenme, bazı hastalarda eklem yüzeylerinde dejeneratif değişikliklere zemin hazırlayabilir. Bu nedenle şikâyeti olan hastalarda değerlendirme önerilir; şikâyeti olmayanlarda ise gereksiz tedaviden kaçınılır.